Bogus?aw Feliszek, 2008-03-10
"Manipulacja i prawda, czyli skok na g?ówk?"

Manipulacja i prawda, czyli skok na g?ówk?

85% Polaków s?dzi wed?ug sonda?u TNS OBOP, ?e politycy cz?sto nimi manipuluj?. Jako przyk?ady manipulacji podaj? odwo?ywanie si? do autorytetu Jana Paw?a II, obietnice wprowadzenia rz?dów mi?o?ci, ?zy oskar?anej o korupcj? pos?anki, wezwania do zwierania szeregów przed wrogami i apele polityków o obron? demokracji.

Czym jest prawda? Je?li masz zaci?cie filozofa, gotów jeste? napisa? na ten temat grub? uniwersyteck? rozpraw?. Je?eli jeste? rodzicem, prawda mo?e mie? dla Ciebie tylko jeden wymiar. Zaufanie dziecka. Dla praktyka public relations prawda jest po prostu prawd?. ?adnych tonów po?rednich. ?adnej szaro?ci. Tylko czer? i biel.

Problem z manipulacj? s?owem polega na tym, ?e ten skok na g??bok? wod? jakim jest k?amstwo nie zawsze poprzedzony jest badaniem g??boko?ci wody. Skok na g?ówk? w miejscu, gdzie do dna jest zaledwie pó? metra wydaje si? szczytem g?upoty. Z drugiej strony, nie spotka?em jeszcze nikogo kto nurkowa? w toni g??bokiej na pó? kilometra.

Dobry i skuteczny praktyk public relations nie musi by? fanem manipulacji. Podobnie jego klient. Jako pracownik agencji public relations, mam obowi?zek reprezentowa? interesy klienta. Jako klient agencji PR, mam prawo oczekiwa? bronienia swoich interesów.

Czasem problem polega na ustaleniu co tak naprawd? s?u?y moim interesom lub interesom klienta. Bardzo kusz?ca mo?e by? próba zaciemniania prawdy lub wprowadzania w b??d dziennikarzy i innych wa?nych odbiorców. To ?liska i niebezpieczna ?cie?ka.

K?amstwo i kr?tactwo maj? krótkie nogi. Oprócz oczywistego z?amania zasad etyki pojawia si? jeszcze jeden praktyczny problem. Kto? kto raz zosta? przy?apany na k?amstwie, traci wiarygodno??. Ludzie nie wierz? mu nawet, gdy potem mówi ju? prawd?, sam? prawd? i tylko prawd?.

Uroda prawdy

Oto prosty sprawdzian. Czy najpierw zastanawiasz si? nad tym jaka powinna by? odpowied? na pytanie, a dopiero potem szukasz do niej faktów? Czy raczej pozwalasz, aby fakty pokaza?y drog? do odpowiedzi? Je?eli wybierasz pierwsze rozwi?zanie - zamiast drugiego - najprawdopodobniej jeste? na drodze do manipulacji.

To JAK mówisz prawd? jest równie wa?ne jak ona sama. Wyobra? sobie - dyrektor fabryki mówi na konferencji prasowej o okoliczno?ciach ?mierci pracownika. To pierwsza oficjalna informacja na ten temat. Dyrektor odczytuje wszystkie informacji z kartki. Nie spogl?da na dziennikarzy. Mówi monotonnym g?osem. Sprawia wra?enie niepewnego i zdenerwowanego; uwiera go ko?nierzyk koszuli, drapie si? po g?owie i ko?ysze. Jak? przekazuje dodatkow? wiadomo??? Nerwowo??, l?k, strach przed odpowiedzialno?ci? - z pewno?ci? prezentuje si? jak osoba, która w tej chwili chcia?aby by? w zupe?nie innym miejscu.

Jaki fizyczny obraz powinien by? przekazany? Autentyczny smutek, ?al, wspó?czucie dla rodziny. Powa?na twarz mówi?ca na powa?ny temat z powag?, ?alem i smutkiem. Powinno by? widoczne zaanga?owanie w wyja?nienie okoliczno?ci wypadku tak, aby unikn?? go w przysz?o?ci. Plus dzia?ania, które ju? podj?to, aby zwi?kszy? bezpiecze?stwo pracowników.

Gdy masz co? do powiedzenia, masz prawo zrobi? to na w?asn? mod??. Masz prawo przedstawi? swój punkt widzenia. Masz prawo zrobi? to w sposób nie ura?aj?cy innych osób.

Uroda prawdy tkwi w jej prostocie. Mo?e powodowa? niezliczone komplikacje i wymaga? niekonwencjonalnych rozwi?za?, ale jako taka prawda jest prosta.

Prawda w oczy kole. To prawda. Je?eli Twoja organizacja zrobi?a b??d, nie gub siebie i innych w niedopowiedzeniach. Przyjmij za to odpowiedzialno??. Powiedz prawd? tak jak j? widzisz. Swoimi s?owami i opisem sytuacji, której dotyczy.

Manipulacja w komunikacji

Oboj?tnie czy pracujesz w agencji PR czy jeste? jej klientem, Twój pogl?d na "manipulacj?" du?o mówi o Twoim podej?ciu do public relations. Czy upi?kszasz prawd?? A mo?e oczekujesz tego od agencji PR?

Manipulacja to taktyka komunikacyjna, która zamienia biel i czer? w amorficzne odcienie szaro?ci. Wszystko podobno po to, aby podawa? ludziom prawd? w bardziej stawnej formie. Komunikacja w polityce - niestety - roi si? od manipulacyjnych chwytów retorycznych - pe?no w niej eufemizmów, niedomówie? i wieloznaczno?ci. Politycy tak t?umacz? swoje ?ajdactwa: "Ludzie nie zrozumiej? prawdy? Prawda jest zbyt bolesna? Ba, prawda bywa niebezpieczna." Dla kogo?

Kilka razy broni?em polityków oskar?anych o mijanie si? z prawd? dowodz?c, ?e naprawd? wierzyli w to, co mówi?. Problem by? taki, ?e wi?kszo?? z tego co mówili ju? wcze?niej by?a poddana tak gruntownej obróbce, ?e ich najbli?sze otoczenie i oni sami stracili kontakt z rzeczywisto?ci?, a tym samym z prawd?.

Ludzie, którzy manipuluj? w czasie rozmowy z reporterem w?a?ciwie maj? tylko jeden cel. Chc? unikn?? uczciwej odpowiedzi na w wi?kszo?ci uzasadnione pytania. Je?eli zgodzimy si?, ?e manipulacja oznacza stan "umys?owego zam?tu", to warto zastanowi? si? czy taka osoba mo?e wypowiada? si? publicznie. Umys?owy nie?ad mo?e by? jedynym usprawiedliwieniem dla kogo? kto unika odpowiedzi na pytania dziennikarza.

Oczywi?cie nie namawiam do tego, aby wyci?ga? na ?wiat?o dzienne wszystkie tajniki naszej duszy lub macha? przed reporterem nie?wie?ymi skarpetami, gdy za bardzo przyciska nas do muru. Niemniej jednak zwyk?a przyzwoito?? nakazuje odpowiedzie? na pytanie, gdy kto? je zadaje. Dopiero po zaspokojeniu ciekawo?ci rozmówcy, mo?emy przej?? do tego na czym nam zale?y.

Zanim przeka?esz przygotowan? do publicznej konsumpcji wiadomo??, skonfrontuj j? z prawd?. Przypomnij sobie wtedy powiedzenie starego m?drego cz?owieka: "Je?eli to brzmi za dobrze, aby by?o prawdziwe, najprawdopodobniej takie nie jest."