Bogus?aw Feliszek, 2010-10-14
"Komunikacja ryzyka w ochronie zdrowia"

Komunikacja ryzyka w ochronie zdrowia

Popularna dziennikarka w mojej ulubionej stacji radiowej mówi?a o "pandemii braku witaminy B". Pandemia... Hmmm... Ryzykowne s?owo w ochronie zdrowia.

Komunikacja ryzyka w ochronie zdrowia to dwustronna wymiana informacji o zagro?eniach, w tym zagro?eniach zdrowia takich jak na przyk?ad tzw. ?wi?ska grypa (A/H1N1). Celem komunikacji jest zwi?kszenie wiedzy i zrozumienia, budowanie zaufania i wiarygodno?ci, zach?canie do dialogu oraz wp?ywanie na nastawienia, decyzje i zachowanie.

Fundamentem komunikacji ryzyka jest ?wiadomo??, ?e ludzie znajduj?cy si? w stresie zazwyczaj:

1. maj? wi?ksze trudno?ci z wys?uchaniem, zrozumieniem i zapami?taniem informacji,

2. chc? wiedzie?, ?e kto? si? o nich troszczy.

Do?wiadczenie pokazuje, ?e istnieje bardzo niska korelacja pomi?dzy technicznym aspektem ryzyka (na przyk?ad, ilu Polaków umiera na raka) i jego kulturowym postrzeganiem (na przyk?ad, ile osób my?li o tym, ?e mo?e zachorowa? na raka, ile boi si? raka, ile poddaje si? regularnym badaniom). Innymi s?owy - to, ?e palenie tytoniu szkodzi zdrowiu nie jest wystarczaj?cym argumentem, ?eby palacze zrezygnowali z papierosów.

Takie nastawienie jest ?ród?em dwóch problemów:

1. niebezpiecze?stwa, które rzeczywi?cie mog? szkodzi? ludziom nie sk?aniaj? ich do zalecanych dzia?a? profilaktycznych,

2. niebezpiecze?stwa, które charakteryzuje ma?e prawdopodobie?stwo wyst?pienia i niska szkodliwo?? mog? spowodowa?, ?e ludzie kierowani nadmiern? ostro?no?ci? podejm? niepotrzebne ?rodki zaradcze (na przyk?ad, moda na paraleki i preparaty witaminowe).

Percepcja ryzyka

Lp. Jakie cechy ryzyka zmniejszaj? strach, niech?? i opór Jakie cechy ryzyka zwi?kszaj? strach, niech?? i opór
1. Dobrowolno?? Przymus
2. Jasne korzy?ci Ma?o lub zero korzy?ci
3. Dotyczy doros?ych Dotyczy dzieci
4. Znany lub "swojski" Nieznany lub egzotyczny
5. Przyczyna naturalna Przyczyna ludzka lub przemys?owa
6. Kontrola przez osoby, których to zagro?enie dotyczy Kontrola przez obce osoby
7. "Sprawiedliwy" podzia? skutków zagro?enia "Niesprawiedliwy" podzia? skutków zagro?enia
8. Efekt statystyczny lub rozci?gni?ty w czasie i przestrzeni Efekt nag?y i katastrofalny
9. Element otwartego, przejrzystego i delikatnego procesu Element tajemniczego, nieprzyjaznego i niezrozumia?ego procesu
10. Wywo?ane przez uczciwych, zatroskanych i zaufanych ludzi lub organizacje Wywo?ane przez oszuka?czych, oboj?tnych i niegodnych zaufania ludzi lub organizacje

 

Dwa równania

Ludzie ró?nie odnosz? si? do ró?nych rzeczników prasowych, ale z powodzeniem mo?na wyró?ni? pi?? kryteriów opisuj?cych warunki skutecznej komunikacji ryzyka:

1. osobisty styl,

2. wiarygodno??,

3. tre?? przekazu,

4. mowa cia?a,

5. otoczenie.

Do tej prostej listy mo?emy doda? dwa arytmetyczne równania, które pokazuj? kiedy opinia publiczna si? denerwuje i kiedy poziom niepokoju si? obni?a:

WR + NA – PP = Niepokój

gdzie WR - Wiarygodny Rzecznik,

NA - Niepokoj?ca Analiza,

PP - Praktyczna Porada,

Podczas gdy,

WR + PW + LP + PP = Uspokojenie

gdzie WR - Wiarygodny Rzecznik,

PW - Powa?ny Wygl?d,

LP - Ludzkie Podej?cie,

PP - Praktyczna Porada.

Te dwie matematyczne formu?y jasno pokazuj? co trzeba zrobi?, ?eby komunikaty by?y zrozumiane zgodnie z intencj? nadawcy.

Konkluzja

W komunikacji ryzyka w ochronie zdrowia nale?y kierowa? si? nast?puj?cymi zasadami:

1. Powiedz czego nie wiesz - nie ukrywaj tego.

2. Wyja?nij, ?e ryzyko i niebezpiecze?stwo trudno si? ocenia i kalkuluje.

3. Wyt?umacz w jaki sposób obliczy?e? poziom ryzyka i kto dokona? tych oblicze?.

4. Powiedz jakie s? problemy i dziel si? informacjami, zastrzegaj?c zawsze jakie jest ryzyko b??du - chirurg przed przyst?pieniem do operacji wie jakie jest statystyczne ryzyko b??du/niepowodzenia.

5. Powiedz ludziom co: a. jest pewne, b. jest prawie pewne, c. jest nieznane, d. nigdy nie b?dzie wiadome, e. jest mo?liwe, f. jest niemo?liwe, g. jest wysoce nieprawdopodobne - i co mo?na zrobi?, ?eby zmniejszy? niepewno??.

6. Poinformuj co z?ego jeszcze - wed?ug Twej wiedzy - mo?e wydarzy? si? w przysz?o?ci.