Bogus?aw Feliszek, 2010-02-03
"Premier przed sejmow? komisj? ?ledcz?"

Premier mówi?, ?e nie przygotowywa? si? specjalnie do przes?uchania przez sejmow? komisj? ?ledcz? ds. zmian w ustawie hazardowej, ale moim zdaniem by?o inaczej – premier przygotowa? si? do spotkania z cz?onkami komisji, bo wiedzia?, ?e móg? na tym tylko zyska?. St?d jego publiczna deklaracja, ?e na ka?de pytanie "niezale?nie od tego, kto je zada" odpowie rzetelnie zgodnie z tym, co pami?ta. Co pami?ta – nie co wie. Skoro u?y? takich s?ów, to mam 100% pewno?ci, ?e rozmawia? z prawnikiem.

Nie wiem dok?adnie jakie jeszcze szczegó?owe sugestie premier wzi?? sobie do serca, ale wiem co ja bym mu doradza?.

Przede wszystkim, ka?dy ?wiadek zeznaj?c przed sejmow? komisj? ?ledcz? powinien wiedzie?, ?e ma do wyboru siedem odpowiedzi:

1. "Niebieska. O 3:00. W moim gabinecie."

2. "Tak."

3. "Nie."

4. "Nie rozumiem pytania."

5. "Nie wiem."

6. "Nie pami?tam."

7. "Czy mog? prosi? o przerw??"

Te siedem wyra?e? pozwoli upora? si? ka?demu ?wiadkowi z 90% pyta?.

Pierwsza grupa odpowiedzi odnosi si? do pyta? szczegó?owych - kolor koszuli, godzina i miejsce "zakopania cia?a". Odpowiedzi maj? by? konkretne, rzeczowe, dok?adne, zwi?z?e, mocne i zgodne z faktami. ?wiadek nie powinien zastanawia? si? nad strategi? pos?a zadaj?cego pytania, sztuczkami retorycznymi i intencjami merytorycznymi, ale skupi? si? na faktach i prawdzie. Takie podej?cie do zeznania zdecydowanie pomniejsza poziom stresu i u?atwia wywi?zanie si? z roli ?wiadka.

Pytania z drugiej i trzeciej grupy stosuje si? w odpowiedziach na pytania zamkni?te. Czwarta grupa filtruje pytania nieprawid?owo sformu?owane. Pi?ta i szósta u?wiadamia ró?nic? pomi?dzy tym "co wiem" i "co pami?tam". Ostatnia grupa – siódma – przypomina ró?nic? pomi?dzy wi??niem i ?wiadkiem – ten drugi w odró?nieniu od pierwszego ma jaki? wp?yw na przebieg przes?uchania.

Ka?dy ?wiadek zeznaj?cy przed sejmow? komisj? ?ledcz? powinien wzi?? pod uwag? 20 porad:

1. Od?wie? pami??.

Postaraj si? przypomnie? wszystkie najwa?niejsze fakty, wydarzenia, daty i nazwiska. Co kto mówi?, w jaki sposób i jak si? zachowywa?? We? ze sob? potrzebne dokumenty. To pomo?e dok?adniej odpowiada? na pytania komisji.

Je?eli nie jeste? czego? pewny na 100%, a komisja domaga si? dok?adnej odpowiedzi, powiedz dlaczego masz z tym trudno?ci. Uwa?aj na pytania sugeruj?ce odpowied?. Nie potwierdzaj niczego czego nie jeste? pewien.

2. Mów w?asnymi s?owami.

Nie ucz si? na pami?? tre?ci zezna?. Wyuczone zdania brzmi? p?asko, sztucznie i mniej wiarygodnie. B?d? sob? i przed przes?uchaniem zastanów si? o co ?ledczy b?d? prawdopodobnie pyta?. To nie jest trudne zadanie, bo przed komisj? zeznawa?o ju? kilku kluczowych ?wiadków. Poza tym, na pewno wiesz jakich pyta? nie chcia?by? us?ysze?, prawda?

3. Wygl?d jest wa?ny.

Ubierz si? tak, ?eby po zako?czonym przes?uchaniu nikt nie pami?ta? jakiego koloru by? garnitur, koszula, krawat. Ciemny garnitur, jasnokremowa koszula, krawat bez ?adnych wzorów. Makija?? Bardzo delikatny. Bi?uteria? Obr?czka ?lubna i zegarek. Nic co mo?e odci?ga? uwag? od tre?ci zeznania.

Nie przyno? ze sob? niczego o co nie chcesz by? zapytany przez komisj? ?ledcz?.

4. Przed przes?uchaniem nie kontaktuj si? z cz?onkami komisji.

Mo?e si? zdarzy? (i takie przypadki ju? by?y), ?e spotkasz cz?onków komisji ?ledczej w miejscach publicznych. Od chwili otrzymania wezwania do z?o?enia zezna? przed komisj? NIE WOLNO Ci rozmawia? o tym z ?adnym ze ?ledczych. Pami?taj, ?e cz?onkowie komisji mog? Ci? obserwowa? w ró?nych sytuacjach, tak?e poza Sejmem.

5. Z?o?enie przyrzeczenia.

Przed rozpocz?ciem zeznania czeka Ci? z?o?enie przysi?gi. To wa?ny moment. Wszyscy wtedy stoj?. Poka?, ?e dla Ciebie to te? wa?na chwila. Stój wyprostowany, patrz na przewodnicz?cego komisji i powtarzaj g?o?no, wyra?nie i zdecydowanie s?owa przyrzeczenia.

6. Mów jasno i wyra?nie.

Mów jasno, wolno i tak g?o?no, ?eby nikt z cz?onków komisji nie mia?em k?opotu ze zrozumieniem s?ów. Pami?taj, ?e Twoje odpowiedzi mimo ?e dotycz? pyta? zadanych przez jedn? osob? docieraj? do wszystkich ?ledczych i potem mog? by? (i s?) przez nich wykorzystywane.

7. Mów prawd?.

Sk?adasz przysi?g?, ?eby mówi? prawd?, wi?c mów prawd?. Proste. Mów co wiesz i co pami?tasz. Nie zastanawiaj si? czy Twoje s?owa komu? pomog? czy zaszkodz?. Odpowiadaj na pytania zgodnie ze swoj? najlepsz? wiedz?.

Je?eli prawda jest bolesna, trudno – wida? tak ma by?. Zawsze mo?na wyja?ni? dlaczego prawda musia?a zabole?, ale nigdy nie mo?na przekonuj?co wyt?umaczy? si? z k?amstwa.

8. Nie przesadzaj.

Wyolbrzymianie lub pomniejszanie faktów to jedna z form manipulacji. Opisuj fakty w?a?ciwymi s?owami. Nie wyg?aszaj zbyt ogólnych opinii, które potem b?dziesz zmuszony korygowa?.

Uwa?nie odpowiadaj na pytania zaczynaj?ce si? od s?ów, "Czy mo?emy zgodzi? si?, ?e...?" Nie pozwól, ?eby kto? mówi? za Ciebie. Wszystko opisuj w?asnymi s?owami – tak jak to pami?tasz i czujesz.

9. S?uchaj uwa?nie wszystkich pyta?.

Po wyg?oszeniu wst?pnego o?wiadczenia (je?eli si? na nie zdecydujesz) us?yszysz wiele pyta?. Nie wszystkie Ci si? spodobaj?, nie wszystkie b?d? mia?y co? wyja?ni?, nie wszystkie b?d? ?atwe. Mo?esz oczywi?cie zwróci? si? do przewodnicz?cego o uchylenie pytania, ale nie nadu?ywaj tego prawa – traktuj je jako ostateczne ko?o ratunkowe.

Ka?dy odpowiada za swoje s?owa – pytaj?cy za pytania, odpowiadaj?cy za odpowiedzi. Poka? komisji, ?e nie ma pytania, na które nie jeste? w stanie odpowiedzie?. To najlepsza taktyka, by zniech?ci? do zadawania "pustych" pyta?.

Uwa?aj na pytania:

  • wymuszaj?ce nieprawdziw? by? mo?e alternatyw?. "Telefon by? w czwartek czy pi?tek?" Je?eli to nieprawda, powiedz, "Ani w czwartek, ani w pi?tek." i czekaj na nast?pne pytanie.
  • zamykaj?ce drog? do uzupe?nienia zeznania, na przyk?ad, "Czy ?wiadek powiedzia? nam wszystko co wydarzy?o si? w kancelarii premiera 19 i 26 sierpnia 2009 roku?" Odpowiedz w ten sposób: "Powiedzia?em wszystko co sobie teraz przypominam."
  • sugeruj?ce co "mog?o by?o si? wydarzy?" lub co "prawdopodobnie si? wydarzy?o".
  • zawieraj?ce s?owa "nigdy" i "zawsze".
  • odnosz?ce si? do Twoich wcze?niejszych zezna?.
  • skomplikowane gramatycznie.
  • wielow?tkowe.
  • wieloznaczne.

10. Panuj nad emocjami.

Nie zapominaj, ?e sejmowa komisja ?ledcza to wielki medialny show polityczny, ale nie zachowuj si? jak kapry?na gwiazda estrady.

Nie denerwuj si? kiedy przes?uchuj?cy pose? b?dzie stara? si? podwa?y? Twoje zeznanie. Skoro Ci nie wierzy, to szuka argumentów na potwierdzenie innej wersji wydarze?. To czy je znajdzie zale?y w du?ej w mierze od Twojej pomocy.

?wiadek, który si? z?o?ci, marszczy brwi i niepotrzebnie podnosi g?os traci na wiarygodno?ci i sprawia wra?enie niezrównowa?onego emocjonalnie. Trzymaj nerwy na wodzy. Zawsze b?d? uprzejmy, nawet kiedy jeste? ostro i niesprawiedliwie atakowany – powiem nawet, szczególnie wtedy.

Wszyscy widz? i oceniaj? co si? dzieje w czasie przes?uchania (politycy, opinia publiczna, dziennikarze, eksperci). Nie próbuj odgrywa? roli "przem?drza?ego cwaniaka" je?eli nie chcesz straci? sympatii otoczenia.

Pami?taj, ?e nawet najmilszy cz?onek komisji ?ledczej mo?e mie? interesy rozbie?ne z Twoimi. Przes?uchuj?cy nie jest Twoim przyjacielem - jest pos?em w pracy obserwowanym momentami przez miliony ludzi.

11. Odpowiadaj na pytania... s?ownie.

Nie, to nie jest "mas?o ma?lane". S?uchacze w radiu w odró?nieniu od ?ledczych z komisji i telewidzów nie widz? Twoich gestów i mimiki. Nie kiwaj g?ow? na "tak" lub "nie". Mów g?o?no tak, ?eby dziennikarze dobrze Ci? s?yszeli.

12. Nie oceniaj pyta?.

Nie recenzuj pyta? u?ywaj?c oceniaj?cych okre?le?: "To dobre pytanie.", "To wyj?tkowo ciekawe pytanie.", "Ciesz? si?, ?e us?ysza?em to pytanie." Je?li potrzebujesz czasu na odpowied?, pomilcz przez chwil? i przemy?l tre?? odpowiedzi. Nigdy nie my?l "na g?os".

13. Pomy?l zanim co? powiesz.

S?uchaj uwa?nie wszystkich pyta?. Je?eli czego? nie rozumiesz, popro? o powtórzenie lub wyja?nienie. Nie zaczynaj odpowiedzi je?eli nie wiesz jak j? zako?czysz. Wypowiedzianego s?owa nie mo?na cofn??. Masz czas – nie za du?o, ale masz. Nie mów niczego pochopnie, ale nie oci?gaj si? zbyt d?ugo z odpowiedzi?.

14. Udzielaj wyja?nie?.

Nie na wszystkie pytania mo?na opowiedzie? krótko "tak" lub "nie". Je?eli odpowied? wymaga rozwini?cia, jak najbardziej powiniene? to zrobi?. Wyja?nienie powinno by? krótkie, rzeczowe i uzasadnione.

Nie udzielaj nijakich, wymijaj?cych i md?ych wyja?nie? – "mo?liwie," "prawdopodobnie," "by? mo?e" tam, gdzie mo?esz wykaza? si? precyzj?, rzeczowo?ci? i zdecydowaniem.

15. Koryguj b??dy.

Je?eli zorientujesz si?, ?e pope?ni?e? b??d, niezw?ocznie go popraw. Je?li odpowied? jest niejasna, bez zw?oki j? obja?nij. Lepiej kiedy sam dokonasz korekty ni? zmusi Ci? do niej ?ledczy. Kiedy zorientujesz si?, ?e co? pokr?ci?e? zapytaj przewodnicz?cego komisji, "Czy mog? skorygowa? swoj? wcze?niejsz? wypowied??"

Czasem ?wiadkowie zeznaj? co? co nie jest zgodne z tym co powiedzieli wcze?niej. To jeszcze nie powód do paniki. Wyja?nij dlaczego si? pomyli?e?. Komisja – jak wi?kszo?? z nas – rozumie, ?e ludzie pope?niaj? niezamierzone b??dy.

16. Nie podawaj ?adnej informacji z w?asnej inicjatywy.

Kiedy kto? pyta Ciebie o godzin? nie musisz od razu pokazywa? mu zegarka lub t?umaczy? jak dzia?a.

Odpowiadaj TYLKO na pytania. Nie przekazuj informacji, o które nikt Ci? nie prosi?. Komisj? interesuj? wy??cznie wydarzenia, których by?e? naocznym ?wiadkiem lub bezpo?rednim uczestnikiem i fakty, których jeste? pewien. Osobiste opinie, impresje i komentarze zatrzymaj dla siebie. Nie powtarzaj cudzych s?ów je?li nikt o to konkretnie nie pyta.

17. Nie zastawiaj na siebie side?.

Jest ró?nica pomi?dzy ocen?, opini? i zgadywaniem. Je?eli nie znasz odpowiedzi na pytanie dzisiaj, nie zna?e? jej wczoraj i nie poznasz jutro, to w?a?ciwa odpowied? brzmi: "Nie wiem.". Próba odpowiedzi na to pytanie by?aby czystym zgadywaniem. Je?eli natomiast odpowied? mo?na uzyska? u innego ?wiadka, przeczyta? w gazecie lub znale?? w Internecie, to mo?esz powiedzie? "Nie przypominam sobie." lub "Nie pami?tam."

Je?eli nie jeste? absolutnie pewny, nie mów "Nikt nic wi?cej nie powiedzia?." lub "Nic wi?cej si? nie wydarzy?o." Zamiast tego powiedz, "To wszystko co pami?tam." lub "To, co zapami?ta?em z tych wydarze?." Pami?? bywa zawodna i mo?e si? zdarzy?, ?e co? jeszcze Ci si? przypomni lub jakie? zaskakuj?ce pytanie od?wie?y pami??.

18. Przerywanie pyta? i wypowiedzi.

Zeznanie przed komisj? ?ledcz? odbywa si? w nast?puj?cym rytmie "pytanie, odpowied?, pytanie, odpowied?," nie "pytanie, cz??? odpowiedzi, doko?czenie pytania." Do?wiadczeni prokuratorzy potrafi? tak sformu?owa? pytanie, ?e trudno przewidzie? na pocz?tku do czego zmierzaj?. ?wiadek powinien uwa?nie wys?ucha? CA?EGO pytania zanim na nie odpowie.

Nigdy nie wchod? w s?owo ?adnemu ?ledczemu. Przesta? natychmiast mówi? kiedy wtr?ci si? pose? zadaj?cy pytanie. Spójrz krótko na niego, przenie? wzrok na przewodnicz?cego i zapytaj go czy mo?esz kontynuowa?.

Nie pozwól, ?eby pose? przerwa? Ci odpowied?. Powiedz, "Nie sko?czy?em jeszcze odpowiedzi. Czy mog? j? doko?czy??"

Nigdy nie spieraj si? z przes?uchuj?cym pos?em. Spory zostaw cz?onkom komisji. Ty masz odpowiada? na pytania.

19. B?d? pozytywny i pewny siebie.

Udzielaj zdecydowanych i jednoznacznych odpowiedzi. Unikaj wyra?e?, "My?l?," "S?dz?," lub "Moim zdaniem" je?li mo?esz odpowiedzie? jednoznacznie. Kiedy wiesz co? na pewno, daj temu wyraz. Kiedy pytanie dotyczy ulotnego szczegó?u, lepiej przyzna? si? do niewiedzy ni? co? na si?? wymy?la?.

Nie u?ywaj wyra?e?, które obni?aj? poziom Twej wiarygodno?ci. Zaczynaj?c zdanie s?owami "Szczerze mówi?c...", Prawd? mówi?c... lub "Nie b?d? owija? w bawe?n?..." sugerujesz, ?e dopuszczasz sytuacje kiedy jest inaczej. To samo odnosi si? do wyra?e?: "Prawda jest taka, ?e...", "Mówi?c zupe?nie uczciwie...", itp.

20. Rozmowy z innymi o przedmiocie przes?uchania.

Przes?uchuj?cy cz?onek komisji mo?e zapyta?: "Czy rozmawia? Pan z kim? o tej sprawie?" To podchwytliwe pytanie. Je?eli zaprzeczysz, Twoja wiarygodno?? b?dzie wystawiona szwank. To ca?kiem naturalne, kiedy rozmawiasz na ten temat z cz?onkiem rodziny, prawnikiem, konsultantem public relations. Przes?uchanie ma charakter publiczny, z wyj?tkiem fragmentów tajnych (na posiedzeniach zamkni?tych). Najwa?niejsze, ?eby na to niewygodne pytanie odpowiedzie? te? zgodnie z prawd?.

Konkluzja

Nie przera?aj si? liczb? moich porad. Mo?esz si? do nich nie stosowa? je?eli uznasz, ?e jest po temu wa?ny powód.

Nie tylko Ty si? pocisz. Przes?uchanie przez sejmow? komisj? ?ledcz? to wyj?tkowe, nieprzyjemne i stresuj?ce do?wiadczenie; przygotowanie si? do tego przes?uchania to ci??ka praca. Wi?c nie mów mi, ?e nie planujesz si? do tego specjalnie przyk?ada?; chyba, ?e chcesz to sknoci? :-(